Activiteitsruimte/bewegingsruimte sanitaire toestellen

In het algemeen kan worden gezegd dat naarmate men zuiniger is met de afmetingen van ruimten, de kans op een ongeval toeneemt. Zo’n ongeval kan plaatsvinden doordat er te weinig ruimte aanwezig is voor bewegingsvrijheid of gebruiksvrijheid.

Een vertrek kan op zichzelf ruim van afmetingen zijn, maar door de vorm van de ruimte  en
plaats van de deur(en) en eventuele ramen zal het sanitair veel dichter bij elkaar geplaatst moeten worden. Het is een veel voorkomend verschijnsel dat in de woning de plaatsen waar veel verschillende activiteiten moeten worden verricht onvoldoende ruimte hebben, zoals bijvoorbeeld de toiletruimte. Hoe dikwijls hoort men niet dat iemand zich gestoten heeft aan de wastafel of dat men zich er nauwelijks kan draaien.

Standen

bewegingsruimte in uw badkamer

De ruimte die door een toestel wordt ingenomen. noemen we de “toestelruimte”. De
“gebruiksruimte” van een toestel wordt bepaald door de verschillende standen die men voor het toestel inneemt bij het verrichten van de activiteit. Zo zijn bijvoorbeeld voor een wastafel de volgende standen te beschouwen:

  • Rechtopstaand (handen wassen en scheren)
  • Gebukt (haar wassen, tanden poetsen, water uit de kraan drinken).

De toestelruimte en de gebruiksruimte samen noemen we de “activiteitsruimte”. Uitgaande
van de ruimte nodig voor elk sanitair toestel, kan men de totale ruimte bepalen die
ingenomen wordt door twee naast elkaar geplaatste toestellen door eenvoudige optelling van
beide activiteitsruimten.

Wanneer de beschouwde toestellen echter nooit gelijktijdig worden gebruikt of wanneer hun gebruiksruimten zich op een verschillend niveau bevinden, kan men een zekere overlapping van de activiteitsruimte toelaten, wat een plaatswinst oplevert zonder het comfort te schaden.

Wastafel

Volgens de Model-Bouwverordening moet zich in een woning op een daartoe geschikte
plaats een wastafel bevinden. Wastafels hebben bij benadering de volgende afmetingen:
breedte 50 tot 90cm voor enkele wastafels en 90 tot 180cm voor dubbele wastafels,
met een diepte van 45 tot 55cm. De montage hoogte zal in het algemeen tussen de 85 en 90cm bedragen.

wastafelEr zijn ook in hoogte verstelbare wastafels die er uitzien als een normale vaste wastafel met sifonkap. Achter deze kap is een technische constructie aangebracht, compleet met flexibele leidingen, waardoor de wastafel door drukken of trekken op iedere gewenste hoogte tussen 48 en 90cm traploos verstelbaar is.

Voor de toestelruimte van een standaard wastafel wordt aangehouden b x d = 60 x 50cm. De meeste plaats wordt ingenomen tijdens het wassen van het haar, omdat men dan voorover gebukt staat. De gebruiksruimte bedraagt dan b x d = 90x 60cm.

De activiteitsruimte (b x d = 90 x 115cm) kan men laten overlappen met die van een ander toestel, indien het toestel zich op een andere hoogte bevindt en zijn gebruiksruimte zich eveneens op een andere hoogte uitstrekt. Wanneer aan de wastafel een andere activiteit wordt uitgevoerd dan het wassen van het haar, dan neemt de gebruiksruimte niet 60cm maar slechts 40cm in.

Fontein / handenwasbak

Volgens de Modelbouwverordening moet een toilet voorzien zijn van een doeltreffend geplaatste fontein. Een fontein is een kleine uitvoering van de wastafel. Klein omdat hij weinig ruimte mag innemen.

FonteinFonteinen hebben bij benadering de volgende afmetingen: breedte 35 tot 50cm;
diepte 23 tot 40cm. De montagehoogte zal in het algemeen tussen de 85cm en 90cm bedragen. Voor de toestelruimte van een standaard fontein wordt aangehouden
b x d = 42,5 x 33cm. Een afstand van 40cm voor uw fontein is voldoende als
gebruiksruimte. Wanneer men echter voorbij de fontein moet om zich naar het closet
of de toiletdeur te begeven moet daarvoor een ruimte van tenminste 50cm beschikbaar
zijn.

De voorkeur gaat echter uit naar een ruimte van 60cm. Voor de gebruiksruimte naast de
fontein wordt minimaal 10cm aangehouden. Bij een deurkozijn evenwijdig aan de
zijkant van de handenwasbak mag deze maat 75cm bedragen. De activiteitsruimte komt
dan op b x d = 60 x 80cm, waarbij de toestelruimte iets uit het midden staat.

Bidet

Een veelal onbekend sanitair toestel in de Nederlandse badkamer is het bidet, dat bedoeld is
voor de reiniging van het onderlichaam. In Frankrijk en enkele Zuid-Europese landen wordt er
veel gebruik van gemaakt. De afmetingen van bidets bedragen circa 55-70cm voorsprong (inclusief vrije ruimte tussen achterkant bidet en wand bij montage op vloer), breedte 36-40cm en hoogte circa 40cm. De toestelruimte bedraagt dus b x d = 40 x 70cm.

bidet

De ruimte naast het bidet wordt ingenomen door de benen. In deze zone van 20cm
mogen zich dus geen andere toestellen bevinden. Voor het bidet moet een ruimte van 60cm vrij zijn om staand de voeten te kunnen wassen. De gebruiksruimte zal dan b x d = 80 x 60cm bedragen. De activiteitsruimte komt dan op b x d = 80 x 130cm.

Douche

Tot een woning moet volgens de Model-Bouwverordening o.a. behoren een afzonderlijke
badruimte waarin tenminste een douchegelegenheid aanwezig moet zijn. In enkele gevallen
wordt een combinatie van bad- en toiletruimte toegestaan, zodat een afzonderlijk toilet kan
vervallen. Naast een afzonderlijk toilet is zo’n combinatie natuurlijk altijd toegestaan.

douche

Volgens de Model—Bouwverordening moet een badruimte in een tot bewoning bestemd gebouw een oppervlakte hebben van tenminste 1.6m2 en een breedte van tenminste 90cm. De inrichting van deze badruimte bestaat uit een douche en een wastafel. Voor de doucheplaats bedraagt dan de zogenoemde toestelruimte bijvoorbeeld b x d = 90 x 70cm. De afmetingen van douchebakken bedragen bij benadering 80 a 90 x 75 à 90cm, echter vorm en afmetingen kunnen zeer verschillend zijn. De diepte van douchebakken zijn onder andere 60cm of circa 28cm. Voor het afdrogen van het lichaam voor de toestelruimte is een gebruiksruimte gewenst van 60cm.

Bij een breedte van de toestelruimte van 90cm bedragen derhalve de afmetingen van de
gebruiksruimte b x d = 90 x 60cm. De activiteitsruimte komt zo in dit voorbeeld op b x d = 90 x 130cm. Voor luxueuze douche-inrichtingen gelden ruimere afmetingen voor de
toestel- en dus de activiteitsruimte.

Bad

Helaas wordt de aanwezigheid van een bad nog steeds als een luxe gezien. Oorspronkelijk
stond in de Model-Bouwverordening dat een badruimte in een tot bewoning bestemd gebouw, indien de badruimte bestemd is voor het daarin plaatsen van een badkuip, een zitbad of een badwascombinatie (lavet) een oppervlakte moet hebben van tenminste 2m2 en een breedte van tenminste 110cm.

Deze maatvoorschriften voor badruimten, die niet bestemd zijn voor een douche, maar voor een badkuip, zijn komen te vervallen, omdat zulke voorschriften nauwelijks passen in een reeks minimumeisen in de geest van de Woningwet.

Zitbaden zijn korter van afmeting, er is een diepere ruimte aanwezig voor de voeten en er is een “zitje”. Zitbaden hebben een lengte van 80 à 120cm en een breedte van 70 en 90cm.

ligbadLigbaden zijn er in een grote reeks van maten. De lengte van rechthoekige baden bedraagt circa 125 à 190cm en de breedte circa 70 à 90cm. Ligbaden hebben een diepte van circa 40 à 45cm. Inclusief de ondersteuning (meestal een stel poten) bedraagt de totale badhoogte circa 56cm. De meeste toegepaste afmetingen van Iigbaden in de woningbouw zijn l x b = 170 x 70 à 75cm.

Evenals douchebakken zijn er badkuipen in een grote verscheidenheid qua vorm en afmetingen (rechthoekig, ovaal, rond, hoekmodel en ook in uitvoering voor twee personen).

Volgens de huidige Model-Bouwverordening moet de badruimte een oppervlakte hebben van
tenminste 1,6m2 en een breedte van tenminste 90cm. Binnen deze afmetingen is naast
de wastafel alleen plaats voor een zitbad. In een badruimte van 110 x 145cm (= 1,6m2)
dan kan nog net een zitbad van 110 x 70cm worden geïnstalleerd. Voor het ontkleden
en afdrogen blijft dan slechts een gebruiksruimte over van 65 x 75cm, die volledig wordt
overlapt door de gebruiksruimten voor de wastafel.

De gebruiksruimte voor de wastafel overlapt — op zijn beurt “voor een gedeelte de toestelruimte van het bad. AI met al een krappe toestand. In woningen wordt voor een ligbad een toestelruimte aangehouden van tenminste I x b = 170 x 70cm. De gebruiksruimte zal tenminste moeten bedragen l x b = 90 x 60cm. De activiteitsruimte komt dan op 170 x 130cm.

Hoewel binnen deze activiteitsruimte nog ruimte overblijft, is deze te gering voor een tweede
toestel, bijvoorbeeld een wastafel. De gebruiksruimte voor bad en wastafel overlappen elkaar dan volledig, terwijl die van de wastafel gedeeltelijk ook de toestelruimte van het bad overlapt.

Fontein en toilet

ln art. 62 van de Model-Bouwverordening staat dat er tot een woning tenminste een afzonderlijk toilet moet behoren. Een toilet moet zijn voorzien van een closetpot en een fontein.

In de bouwverordening wordt onder bepaalde voorwaarden de mogelijkheid geboden voor
vrijstelling van de eis dat een afzonderlijk toilet moet worden toegepast. Volgens art. 75 van
de Model-Bouwverordening moet een toilet een breedte hebben van tenminste 90cm en
een lengte van tenminste 110cm. In het (voorontwerp—) Bouwbesluit wordt voor een
toiletruimte een minimum netto oppervlakte genoemd van 1m2 met een minimum breedte van 80cm en een minimum lengte van 110cm.

toilet&fonteinDe afmetingen van closetcombinaties bedragen circa 60 à 70cm voorsprong (inclusief vrije ruimte tussen achterkant closet en wand bij montage op vloer), breedte 36 à 40cm en hoogte circa 39cm. Voor speciale kinderclosets bedraagt de hoogt circa 35cm. voor zogenoemde bejaardenclosets 43 en 46cm en voor closets ten behoeve van rolstoelgebruikers circa 50cm. De afmetingen van een rolstoeltoilet moeten overigens aan andere regels voldoen.

De toestelruimte van een closetcombinatie stellen we op b x d = 40 x 65cm. De ruimte naast de closetpot wordt ingenomen door de benen waarvoor tenminste 20cm beschikbaar moet zijn. De breedte van de  activiteitsruimte zou daarmee dan op circa 80cm kunnen komen. Deze minimum breedte sluit aan bij die in het vo-Bouwbesluit. Voor de closetpot is voor het gedeeltelijk omkleden bij zittend gebruik een gebruiksruimte van 60cm gewenst. De activiteitsruimte komt daarmee op b x d = 80 x 125cm.

Toetsen we deze afmetingen aan die van een toiletruimte overeenkomstig de Model-Bouwverordening dan constateren we dat die minimum lengte (=diepte) 15cm tekort schiet. Bij een minimum oppervlakte van 1m2 ( vo—Bouwbesluit) en een breedte van 80cm bedraagt de lengte 125cm.

Volgens de Model-Bouwverordening moet een toilet zijn voorzien van een handenwasbak.
Wordt de fontein geplaatst op een van de zijwanden dan overlapt de activiteitsruimte
van het fontein volledig de gebruiksruimte van de closetcombinatie. Daar de
activiteiten zich op verschillende hoogten afspelen, vormt dat geen bezwaar. Bedragen de
afmetingen van een toiletruimte b x d = 90 x 125cm dan moet de closetpot uit het
midden worden geplaatst, zodat de ruimte ernaast, vanaf de wand waaraan de
handenwasbak wordt geplaatst, tenminste 30cm bedraagt.

Meerdere sanitaire toestellen in een ruimte

Zoals al eerder is besproken, kan men uitgaande van de ruimte nodig voor elk sanitair
toestel de totale ruimte bepalen die ingenomen wordt door twee naast elkaar geplaatste
toestellen door eenvoudige optelling van beide activiteitsruimten. Wanneer de beschouwde
toestellen echter nooit gelijktijdig worden gebruikt of wanneer hun gebruiksruimten zich op
een verschillend niveau bevinden, kan men een zekere overlapping toelaten. Bij de
bespreking van de afmetingen van het bad en de closetpot hebben we dit gedaan met
respectievelijk de wastafel en de handenwasbak.

Plaatsing van bad en wastafel

bad&wastafel

De toestelruimten van bad en wastafel mogen elkaar raken, mits de activiteiten aan de
wastafel boven het badniveau plaatsvinden. De gebruiksruimte van de wastafel dringt
daardoor schijnbaar in de toestelruimte van het bad. Wordt op de badrand echter een
badwand geplaatst. dan zijn overlappingen van gebruiks,- en toestelruimten niet altijd
mogelijk. Wat voor de combinatie bad — wastafel geldt, gaat ook op voor de combinatie
douche — wastafel.

wastafel&doucheDe gebruiksruimten van wastafel en closet strekken zich op een verschillend niveau uit. Bij het naast elkaar plaatsen van deze toestellen mogen de gebruiksruimten elkaar overlappen. Daar de gebruiksruimte naast het closet (= 20cm) groter is dan die naast de wastafel (= 15cm.) is eerstgenoemde maatgevend voor afstand tussen deze toestellen, dus 20cm.. Bij het tegenover elkaar plaatsen van wastafel en closet mogen de gebruiksruimten voor de toestellen elkaar overlappen; beide bedragen 60cm.

toilet&wastafelWat voor combinatie wastafel – closet geldt, is ook van toepassing op de combinatie wastafel
— bidet. Wanneer twee wastafels naast elkaar geplaatst worden, is dit vanzelfsprekend met
de bedoeling er gelijktijdig gebruik van te maken. Het is echter niet waarschijnlijk dat aan
beide toestellen tegelijkertijd het haar gewassen wordt. Men kan daarom een overlapping
van de activiteitsruimten met 10cm toestaan. De afstand tussen twee wastafels wordt dan
(2 x 15) – 10 = 20cm..

dubbele-wastafel

Een dubbele wastafel kan interessant zijn, indien de bakken enigszins schuin tegenover elkaar geplaatst zijn, wat een verkleining van de gebruiksruimte mogeiijk maakt. Men mag er van uitgaan dat het closet en bidet niet gelijktijdig gebruikt worden, zodat de gebruiksruimten elkaar volledig mogen overlappen, zonder evenwel in de toestelruimten te dringen. Voor bad en closet of bidet geldt dat alleen een overlapping van de gebruiksruimten is toegestaan.

Waskamer

De oppervlakte van een badruimte in een woning moet volgens Model—Bouwverordening
tenminste 1,6m2 bedragen met een breedte van tenminste 90cm. In de gevallen, waarin
de combinatie van badruimte en toilet is toegestaan, moet de oppervlakte van de badruimte
0,6m2 groter zijn. In het Voorontwerp—Bouwbesluit wordt hiervoor 1,0m2 genoemd. Voor
een wasmachine moet nog eens met 1,0m2 extra activiteitsruimte rekening worden
gehouden. De toestelruimte van een wasmachine bedraagt 60 x 60cm. Voor de
wasmachine is voor een gehurkte houding een gebruiksruimte nodig van b x d = 60 x 90cm, zodat de activiteitsruimte komt op b x d = 60 x 150cm (= 0,9m2).

 

  • Het gehele bouwbesluit is hier te lezen.
Loading Facebook Comments ...

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *